Skąd dane
Każde postępowanie poniżej progów unijnych kończy się ogłoszeniem o wyniku w Biuletynie Zamówień Publicznych. Zamawiający publikuje je najpóźniej 30 dni po zakończeniu postępowania, czyli po zawarciu umowy albo unieważnieniu (art. 309 ust. 1 Pzp). Przy unieważnieniu ogłoszenie podaje podstawę prawną i przyczynę, a często także liczbę ofert i ich ceny.
Przeanalizowaliśmy ponad 19 tys. takich ogłoszeń z kwietnia–października 2026 r. — po ok. 200 kolejnych ogłoszeń z co drugiego dnia. Zamawiający może podzielić zamówienie na części, a każda część kończy się osobno umową albo unieważnieniem (art. 259 Pzp), dlatego liczyliśmy też części — było ich ponad 35 tys.
Dane z BZP nie obejmują przetargów powyżej progów unijnych, które ogłasza się w Dzienniku Urzędowym UE. Nie obejmują też zamówień poniżej 170 tys. zł — od 1 stycznia 2026 r. ustawy się do nich nie stosuje (wcześniej próg wynosił 130 tys. zł).
Przepisy cytujemy według tekstu jednolitego Prawa zamówień publicznych (Dz.U. 2026 poz. 793).
Jak często przetargi są unieważniane
W naszej próbie unieważnieniem kończy się co piąta część zamówienia (20%). Licząc całe postępowania, co najmniej jedną część unieważniono w ok. 23% z nich, a całość — w co szóstym.
Sprawozdanie Prezesa UZP za 2025 r. (przyjęte przez Radę Ministrów, komunikat z 25 sierpnia 2026 r.) podaje, że w postępowaniach poniżej progów unijnych do unieważnień całości lub części doszło w ok. 28% przypadków, wobec 21% w 2024 r. Nasz wynik z 2026 r. jest niższy, ale nie porównujemy go wprost. Metody liczenia mogą się różnić. Poza tym podniesienie progu stosowania ustawy usunęło z BZP część najmniejszych zamówień, a w naszych danych im mniejsze zamówienie, tym częściej kończy się unieważnieniem.
W samym 2026 r. odsetek postępowań unieważnionych w całości — liczony dla wszystkich ogłoszeń o wyniku w naszej bazie — wzrósł z ok. 15% wiosną do 17–19% od czerwca. To za krótki okres, żeby mówić o trwałym trendzie.
Najczęstsze przyczyny unieważnienia przetargu
Zamawiający musi unieważnić postępowanie w ośmiu sytuacjach wymienionych w art. 255 Pzp. Podstawy, z których może, ale nie musi skorzystać (np. art. 256 i art. 310), pojawiają się rzadko. Udział poszczególnych przyczyn w unieważnieniach z naszej próby:
| Przyczyna (podstawa w Pzp) | Wszystkie unieważnione części | Postępowania bez podziału na części |
|---|---|---|
| Brak ofert (art. 255 pkt 1) | 36% | 20% |
| Cena najkorzystniejszej oferty powyżej kwoty zamawiającego (art. 255 pkt 3) | 36% | 52% |
| Wszystkie oferty odrzucone (art. 255 pkt 2) | 16% | 14% |
| Wada postępowania, której nie da się usunąć (art. 255 pkt 6) | 5% | 5% |
| Wykonawca uchylił się od zawarcia umowy albo nie wniósł zabezpieczenia (art. 255 pkt 7) | 4% | 4% |
| Inne, m.in. nieudane negocjacje w wolnej ręce, okoliczności przed terminem ofert (art. 256), brak środków (art. 310) | 3% | 5% |
Kolumny różnią się, bo w dużych przetargach z wieloma pakietami na niektóre z nich nikt nie składa oferty. Najwyraźniej widać to w samodzielnych publicznych zakładach opieki zdrowotnej (głównie szpitalach), które kupują leki, odczynniki i sprzęt w wielu pakietach naraz: tam brak ofert to blisko 60% unieważnień.
Wszystkie oferty odrzucone. Tam, gdzie znamy liczbę ofert, w ponad połowie przypadków wpłynęła tylko jedna. Konkretny przepis o odrzuceniu (art. 226 ust. 1 Pzp) wskazuje mniej więcej co czwarte uzasadnienie. Najczęściej jest to niezgodność treści oferty z warunkami zamówienia (pkt 5), rzadziej wykonawca wykluczony, niespełniający warunków udziału albo bez wymaganych dokumentów (pkt 2) i niezgodność oferty z ustawą (pkt 3). Więcej o tym, jak takich błędów uniknąć, piszemy we wpisie o błędach formalnych.
Wada postępowania. Zamawiający najczęściej opisują błędy i niejasności w SWZ albo w opisie przedmiotu zamówienia. Zdarzają się też rozbieżności między ogłoszeniem a SWZ, pytania wykonawców bez odpowiedzi i problemy z platformą. W ponad co czwartym uzasadnieniu z tą podstawą zamawiający przepisał tylko formułę z ustawy, bez opisu wady (pełniejsze uzasadnienie może być w zawiadomieniu wysyłanym wykonawcom).
Uchylenie się od umowy. Wybrany wykonawca nie podpisał umowy albo nie wniósł zabezpieczenia. Część uzasadnień mówi wprost, że wykonawca nie był w stanie zrealizować zamówienia za zaoferowaną cenę.
Gdzie unieważnień jest najwięcej
Odsetek unieważnień jest podobny we wszystkich rodzajach zamówień — ok. 20% części. Różnią się za to przyczyny:
| Rodzaj zamówienia | Brak ofert | Cena powyżej kwoty zamawiającego | Wszystkie oferty odrzucone |
|---|---|---|---|
| Roboty budowlane | 18% | 61% | 11% |
| Dostawy | 43% | 23% | 21% |
| Usługi | 41% | 33% | 14% |
Ten sam układ pokazuje sprawozdanie UZP za 2025 r.: w robotach budowlanych ponad 52% unieważnień wynikało z ceny, a w dostawach (ok. 40%) i usługach (ok. 38%) najczęstszy był brak ofert.
Wartość zamówienia. Im mniejsza część, tym częściej kończy się unieważnieniem: poniżej 170 tys. zł netto — w 22% przypadków, najczęściej z braku ofert (47% takich unieważnień). Powyżej 0,5 mln zł unieważnień jest wyraźnie mniej (ok. 13%), ale zmienia się ich przyczyna: przy wartości 1–5 mln zł cena odpowiada za blisko dwie trzecie unieważnień, a powyżej 5 mln zł — za blisko trzy czwarte.
Dofinansowanie z UE. Postępowania współfinansowane ze środków unijnych kończą się unieważnieniem częściej (26% części wobec 19%), zwłaszcza z powodu ceny i uchylenia się wykonawcy od umowy. Prawdopodobna przyczyna: kwota dofinansowania jest z góry ustalona, a terminy projektu napięte, więc trudniej dołożyć pieniędzy albo poczekać.
Możliwość negocjacji. W trybie podstawowym z możliwością negocjacji unieważnień jest tyle samo co bez negocjacji (21% części), a udział ceny jest nawet nieco wyższy (40% wobec 36%). Sama możliwość negocjowania nie chroni więc przed unieważnieniem — zamawiający nie musi z niej korzystać.
Cena powyżej budżetu: o ile oferty przekraczają kwotę zamawiającego
Najpóźniej przed otwarciem ofert zamawiający udostępnia na stronie postępowania kwotę, jaką zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia (art. 222 ust. 4 Pzp). Jeśli cena najkorzystniejszej oferty ją przekracza, unieważnia postępowanie, chyba że może zwiększyć kwotę do tej ceny (art. 255 pkt 3).
Przeanalizowaliśmy ok. 700 uzasadnień, w których zamawiający podali obie kwoty: budżet i cenę najtańszej oferty. Wyniki:
- typowa najtańsza oferta (mediana) była o ok. 50% droższa niż budżet,
- tylko co piąta mieściła się w granicy 20% ponad budżet, a co dwunasta — w granicy 10%,
- w blisko co czwartym przypadku oferta była ponad dwa razy droższa niż budżet,
- największe różnice dotyczą usług (mediana ok. 65% ponad budżet), mniejsze robót budowlanych (ok. 50%) i dostaw (ok. 40%).
To nie są pojedyncze drogie oferty. W dwóch na trzy takie unieważnienia, w których znamy liczbę ofert, wpłynęły co najmniej dwie, a mimo to najkorzystniejsza nie zmieściła się w budżecie. Rynek wycenił zamówienie wyraźnie wyżej niż zamawiający.
Co się dzieje po unieważnieniu przetargu
Sprawdziliśmy ponad tysiąc postępowań bez podziału na części, unieważnionych do końca czerwca 2026 r.: czy ten sam zamawiający ogłosił w ciągu 120 dni od pierwotnego terminu składania ofert przetarg o niemal identycznej nazwie.
- Około 70% wróciło. Dla porównania: wśród postępowań zakończonych umową taki „bliźniak” pojawił się tylko w 3% spraw, więc nie chodzi o przypadkowo podobne tytuły.
- Powtórka przychodzi szybko. Połowa pojawiła się w ciągu trzech tygodni od pierwotnego terminu składania ofert, trzy czwarte — w ciągu sześciu tygodni.
- Wracają niezależnie od przyczyny. Po odrzuceniu wszystkich ofert blisko 80%, po unieważnieniu z powodu ceny trzy czwarte, a gdy nikt nie złożył oferty — dwie trzecie.
- Trzy na cztery powtórki kończą się umową (spośród tych, które mają już ogłoszenie o wyniku). Co czwarta zostaje unieważniona ponownie.
Powtórki po unieważnieniu z powodu ceny wyglądają na kompromis. W kilkudziesięciu sprawach znamy pierwotny budżet, najtańszą ofertę z pierwszego podejścia i cenę umowy z powtórki. Umowa była zwykle o ok. 15% tańsza niż najtańsza pierwsza oferta, ale w ponad połowie przypadków droższa niż pierwotny budżet (mediana: ok. 7% powyżej). Z ogłoszeń nie wynika, co dokładnie zamawiający zmienił — kwotę, zakres, termin czy wymagania.
Kiedy unieważnienie można podważyć: dwa wyroki KIO
Obie sprawy dotyczą unieważnienia z powodu ceny i w obu Izba uwzględniła odwołanie wykonawcy.
KIO 3382/25, wyrok z 22 września 2025 r. Szpital w Zgorzelcu kupował artykuły biurowe w czterech pakietach i zastrzegł w dokumentach, że może przesuwać pieniądze między nimi. W pakiecie nr 1 najtańsza ważna oferta przekroczyła kwotę o ok. 730 zł, czyli o 0,2%. Po podpisaniu umów na pozostałe pakiety w budżecie zostało ok. 13,7 tys. zł więcej, niż wynosiła ta cena. Zamawiający unieważnił postępowanie w tym pakiecie, a w uzasadnieniu w ogóle nie odniósł się do możliwości zwiększenia kwoty. Izba nakazała unieważnić tę czynność. Podkreśliła, że ocenia unieważnienie tylko w granicach powodów podanych w zawiadomieniu — argumenty dodane dopiero w odpowiedzi na odwołanie się nie liczą.
KIO 1015/26, wyrok z 13 kwietnia 2026 r. Gmina Przewóz podała przed otwarciem ofert kwotę 500 tys. zł na budowę przyłączy kanalizacji, a najtańsza oferta wyniosła 499 380 zł. Mimo to gmina unieważniła postępowanie, bo — jak wyjaśniła dopiero w odpowiedzi na odwołanie — w budżecie miała tylko 350 tys. zł, a opublikowała kwotę z kosztorysu inwestorskiego. Izba orzekła, że kwota podana przed otwarciem ofert wiąże zamawiającego, nie może on jej później obniżyć, a skutki jego błędu nie mogą obciążać wykonawców.
Wspólny mianownik obu spraw: Izba sprawdza, czy zamawiający naprawdę nie mógł sfinansować najkorzystniejszej oferty, i ocenia to na podstawie uzasadnienia, które wykonawcy dostali w dniu unieważnienia.
Co z tego wynika
Częściej zawodzi planowanie niż oferty. W postępowaniach bez podziału na części ponad połowa unieważnień wynika z budżetu albo błędów zamawiającego (cena powyżej kwoty, wada postępowania). Mniej niż jedna piąta ma źródło po stronie wykonawców — odrzucone oferty i niepodpisane umowy — a co piąte to brak chętnych. Przekroczenia budżetu są duże i zwykle dotyczą kilku ofert naraz. Najprostsze wyjaśnienie: kwoty planowane na podstawie kosztorysów i szacunków sprzed miesięcy nie nadążają za cenami. Wzrost odnotowany przez UZP i rosnący w ciągu 2026 r. odsetek w naszych danych sugerują, że ta luka się nie zamyka.
Pieniądze często się znajdują — tylko w drugim podejściu. Jeśli umowa z powtórki jest droższa niż pierwotny budżet, zamawiający musiał zwiększyć kwotę — a tak było w ponad połowie powtórek po unieważnieniu z powodu ceny, dla których znamy te kwoty. Nie wiemy, skąd pochodziły te środki, ale efekt jest ten sam: kilka tygodni opóźnienia i nowa procedura dla wszystkich. Ustawa pozwala zwiększyć kwotę już w pierwszym podejściu, a sprawa ze Zgorzelca pokazuje, że czasem pieniądze leżą w tym samym budżecie. Dla wykonawcy to argument, żeby przy niewielkim przekroczeniu nie uznawać przetargu za przegrany.
Unieważnienie to zwykle przerwa, nie koniec. Kto przegrał na cenie albo nie zdążył z ofertą, najczęściej dostaje drugą szansę w ciągu kilku tygodni. Warto pilnować zwłaszcza drobnych pakietów: tam unieważnienie zwykle oznacza, że nikt się nie zgłosił, więc w powtórce o zamówienie może walczyć niewielu wykonawców.
Uzasadnienia trzeba czytać krytycznie. Ogłoszenia w BZP często mówią niewiele, a z kontroli Prezesa UZP w 2025 r. wynika, że niezasadne unieważnianie postępowań (albo zaniechanie unieważnienia) należy do najczęstszych naruszeń Pzp. W obu sprawach przed KIO zamawiający powołał się na najprostszą podstawę — cenę powyżej budżetu — a mimo to unieważnienie okazało się bezpodstawne.
Co robić jako wykonawca
- Porównaj cenę z kwotą podaną przed otwarciem ofert. To inna liczba niż orientacyjna wartość z planu postępowań. Gdy przekroczenie jest niewielkie, a uzasadnienie unieważnienia nie mówi nic o możliwości zwiększenia kwoty, masz argument do odwołania.
- Czytaj zawiadomienie o unieważnieniu, nie tylko ogłoszenie w BZP.
- Pilnuj terminu. Odwołanie na unieważnienie wnosi się w ciągu 5 dni (poniżej progów unijnych) albo 10 dni (powyżej progów) od przekazania informacji drogą elektroniczną (art. 515 ust. 1 Pzp). Więcej w poradniku jak złożyć odwołanie do KIO.
- Odbierz wadium. Zamawiający zwraca je w ciągu 7 dni od unieważnienia, chyba że odwołanie na unieważnienie nie zostało jeszcze rozstrzygnięte albo nie minął termin na jego wniesienie (art. 98 ust. 1 pkt 3 Pzp).
- Śledź ogłoszenia zamawiającego. Nie czekaj wyłącznie na zawiadomienie o nowym postępowaniu, a przed powtórką przelicz ofertę — pomoże w tym poradnik o wycenie przetargu.